چند وقت پیش، وقتی پیش یک روانشناس رفته بودم و با او در مورد اضطرابم از حرف زدن و در کل ترسهایم در زندگی گفتم، عینک روی چشمهایش را جابهجا کرد، چند دقیقه به من زل زد و گفت: «من دیروز خبر مرگ همکاری را شنیدم که سالها با او در یک مطب کار میکردم. بعد از مرگش احساس تأسفی نداشتم؛ گفتم خب، خدا بیامرزدش! ما هم یک روز میرویم، حالا او زودتر… بعدازظهر هم وقتی کارم تمام شد، زود یکسری به خانهاش برای عرض تسلیت زدم. من مطمئنم اگر خودم هم بمیرم، برای مردم اهمیتی نخواهد داشت.»
«مردم به مرگ ما هم اهمیت نمیدهند، بعد ما به حرفشان اهمیت میدهیم!»
آن روز هنوز دقیقاً حرفش را حس نکرده بودم، تا اینکه کتاب «مرگ ایوان ایلیچ» از تولستوی را خواندم؛ یکی از دقیقترین روایتها از روبهرو شدن انسان با مرگ. مرگ یک قاضی محترم، بیشتر از اینکه برای اطرافیانش غمانگیز باشد، فرصتی برای ترفیع شغلی و مسایل مالی است.
داستان در همان چند دقیقهی اول، روبهرویی ایوان ایلیچ با مرگ را نشان میدهد و بعد از آن، به گذشته برمیگردد. او قاضی موفقی است که تمام عمرش تلاش کرده همانطور زندگی کند که جامعه از یک «مرد محترم» انتظار دارد؛ شغل خوب، خانهای شیک و ازدواج آبرومند. اما زندگی مشترکش خیلی زود سرد و پرتنش میشود، تا جایی که او بیشتر خودش را در کار غرق میکند تا از خانه فرار کند.
وقتی برای خانهی جدیدش در حال نصب پردههاست، از نردبان میافتد و ضربهای به پهلویش وارد میشود. در ظاهر حادثهی مهمی نیست، ولی درد آرامآرام شدیدتر میشود. پزشکان هرکدام تشخیص متفاوتی میدهند و هیچکس پاسخ روشنی ندارد. هرچه بیماری پیش میرود، ایوان بیشتر احساس میکند اطرافیانش، حتا همسر و همکارانش، بیشتر نگران دردسرهای زندگی خودشان هستند تا رنج واقعی او.
تنها کسی که بیهیچ تظاهر و منفعتی از او مراقبت میکند، خدمتکار جوانش «گراسیم» است؛ کسی که مرگ را بخش طبیعی زندگی میداند و از همراهی یک فرد در حال احتضار فرار نمیکند.
ایوان کمکم از خودش میپرسد: «اگر تمام عمر را درست زندگی کردهام، چرا حالا اینهمه وحشت دارم؟» همین سؤال، او را وادار میکند گذشتهاش را دوباره مرور کند. او به این نتیجه میرسد که شاید سالها فقط مطابق انتظار دیگران زندگی کرده و هرگز به زندگی واقعی، عشق و همدلی نزدیک نشده است.
در واپسین لحظهها، وقتی به رنج خانوادهاش نگاه میکند، برای نخستین بار بهجای ترس از مرگ، دلش به حال آنها میسوزد. همین دگرگونی، وحشتش را از بین میبرد؛ مرگ را با آرامشی میپذیرد که پیش از آن هرگز تجربه نکرده بود و زندگیاش پایان مییابد.
میگویند اگر از یک کتاب فقط یک کلمه هم به دانستهها و تجربههای شخصیات اضافه شود، یعنی آن کتاب برایت مفید بوده است. بعد از تمام کردن کتاب، برداشت من در چند جمله خلاصه شد: «حتی در زمان مرگ ما هم همه به فکر خودشان هستند. مرگ چقدر به ما نزدیک است و ما عمر خود را بعضی اوقات بهخاطر این و آن هدر دادهایم!»
اهمیت این داستان فقط در مرگ ایوان نیست؛ تولستوی نشان میدهد چیزی که انسان را از مرگ میترساند، خودِ مرگ نیست، بلکه زندگیِ است که شاید هرگز صادقانه و آگاهانه زیسته نشده است.
شاید برای همین، بعد از بستن کتاب، دوباره به همان جملهی روانشناسم فکر کردم؛ اینکه مردم حتا به مرگ ما هم آنقدر که فکر میکنیم اهمیت نمیدهند. شاید من هم باید کمی کمتر به قضاوتهایشان فکر کنم و کمی بیشتر حواسم به همان زندگیِ باشد که هنوز دارم.
دیدگاهها (0)
ارسال دیدگاه